Şimdi yükleniyor
×

Yeniler:

Gülhane’nin Ceviz Ağacı: Bir Şairin ve Bir Efsanenin Hikâyesi

Sultanahmet’in kalabalığı, Topkapı Sarayı’nın hemen yanı başında bir kapı. İçeri girince sesler azalıyor, çınarların gölgesi uzuyor. Bu park, İstanbul’un en eski ve en bilinen yeşil alanlarından biri: Gülhane. Ama onu sadece park yapan şey ağaçları değil, bir şairin dizesiyle bir ağacı, bir ağacın etrafında kurulan efsaneyi hepimizin hafızasına yazmış olması.

Gulhane_Park_Istanbul-1024x576 Gülhane’nin Ceviz Ağacı: Bir Şairin ve Bir Efsanenin Hikâyesi
Gülhane Parkı

unnamed-4-1024x768 Gülhane’nin Ceviz Ağacı: Bir Şairin ve Bir Efsanenin Hikâyesi
Gülhane Parkı

Güllerin Evi

Adı zaten bir bahçeden geliyor. Osmanlı döneminde Topkapı Sarayı’nın dış bahçesi olan ve adını buradaki gül bahçelerinden alan Gülhane yüzyıllar boyunca padişahın ve saray mensuplarının alanıydı. Bugün gül bahçesinden geriye adı kaldı, ama parkın tarihî ağırlığı hâlâ duruyor.

Serveti_funun-1914-07-30-1_Gulhane_Parki_Acilici-1024x650 Gülhane’nin Ceviz Ağacı: Bir Şairin ve Bir Efsanenin Hikâyesi
30 Temmuz 1914 tarihli Servet-i Fünûn dergisinde Gülhane Parkı Açılışı

Bu bahçede modern Türkiye’nin iki büyük anı yaşandı. 1839’da Tanzimat Fermanı Gülhane’de okundu ve Sultan Abdülmecid bu tarihî olayı Gülhane Kasrı’ndan izledi. Yıllar sonra, 24 Kasım 1928’de Atatürk burada düzenlenen törende “Başöğretmen” sıfatını alarak yeni Türk harflerini halka tanıttı ve ilk dersini verdi. Park 1912’de dönemin Şehremini Cemil Paşa’nın düzenlemeleriyle halka açıldı; Türkiye’deki ilk Atatürk heykeli de 1926’da burada, Avusturyalı heykeltıraş Heinrich Krippel’in eseri olarak dikildi.

htrhmngxiaah6z-_51fe5766-942x1024 Gülhane’nin Ceviz Ağacı: Bir Şairin ve Bir Efsanenin Hikâyesi
İlk Atatürk Heykeli. Sarayburnu Parkı, Fatih.

Parkın İçinde Bir Köşk: Alay Köşkü

Gülhane’nin Sirkeci tarafındaki girişinde, surların üstünde duran zarif bir yapı var: Alay Köşkü. Padişahların caddeden geçen alayları izlemesi için yapılmış ve adını bu görevden almış. Seferlere çıkmadan önce askerler burada geçit töreni yapar, padişah da onları bu köşkten izler, asker ve halkı selamlardı. Yani burası, imparatorluğun şehre baktığı bir seyir sahnesiydi. Köşkün yerinde bir zamanlar ahşap bir köşk daha bulunuyordu; bugünkü yapı Ampir üslubunda, üç katlı kâgir bir bina.

Günümüzde park girişindeki Alay Köşkü bugün Ahmet Hamdi Tanpınar Müze Kütüphanesi olarak hizmet veriyor. Padişahın alay seyrettiği bir yerden, Tanpınar’ın adını taşıyan bir okuma odasına… Bu hâlâ İstanbul’un anlatılma biçimlerinden birini yansıtıyor.

XXXL-1024x680 Gülhane’nin Ceviz Ağacı: Bir Şairin ve Bir Efsanenin Hikâyesi
Alay Köşkü

Nazım Hikmet

Gülhane’yi bugün çoğumuz tarih kitaplarından değil bir şarkıdan tanıyoruz. Nazım Hikmet’in Gülhane Parkı’ndaki ceviz ağacını konu alan dizeleri, Cem Karaca tarafından şarkı nakaratına çevrildi. Şiirde şair kendini parkta ihtiyar bir ceviz ağacına benzetiyor, kuvvetle bağlı olduğu şehri ve sevdiğini uzaktan özlüyor. Bu özlemin gerçek bir arka planı var: Nazım Hikmet “komünizm” suçlamasıyla 12 yıl hapis yattıktan sonra 1950’de afla tahliye oldu ve bir yıl sonra yurtdışına gitti. Bir daha İstanbul’a dönemedi.

Şiirin ünü, etrafında bir hikâye doğurdu. Rivayete göre Nazım, polisten kaçarken Piraye’yle buluşmak için Gülhane’ye gelir, polisten saklanmak için ağaca çıkar ve şiiri orada yazar. Hikâye çok güzel, çok sinematografik. Ama gerçeğe pek uymuyor.

Nazım Hikmet’in polis tarafından takip edildiği tarihsel olarak kesin; ama şiiri ağacın üzerinde yazdığına dair bir belge yok. Teyit’in incelemesine göre şiirin büyük olasılıkla Bulgaristan’da kaleme alındığı ve memleket hasretinden doğduğu yönünde bir yorum var; yani şiir Gülhane’de değil, çok uzakta, İstanbul’u özlerken yazılmış olabilir. Bir kaynak da şiirin, Nazım’ın sürgündeyken Bulgaristan’ın Balçık kentine yaptığı yolculuk sırasında yazıldığını belirtiyor.

Bence bu, hikâyeyi daha da dokunaklı yapıyor. Gülhane’nin ağacı bir sığınak değil, bir uzaklık. Şair o parktan uzakta, hiç dönemeyeceğini bilerek memleket hasretini bir ağaca dönüştürüyor.

668f34cffa868cc6db57ca4ed036218e Gülhane’nin Ceviz Ağacı: Bir Şairin ve Bir Efsanenin Hikâyesi
Nâzım Hikmet Ran (1902–1963)

Ceviz Ağacı

Başım köpük köpük bulut, içim dışım deniz,
ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı’nda,
budak budak, şerham şerham ihtiyar bir ceviz.
Ne sen bunun farkındasın, ne polis farkında.
Ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı’nda.
Yapraklarım suda balık gibi kıvıl kıvıl.
Yapraklarım ipek mendil gibi tiril tiril,
koparıver, gözlerinin, gülüm, yaşını sil.
Yapraklarım ellerimdir, tam yüz bin elim var.
Yüz bin elle dokunurum sana, İstanbul’a.
Yapraklarım gözlerimdir, şaşarak bakarım.
Yüz bin gözle seyrederim seni, İstanbul’u.
Yüz bin yürek gibi çarpar, çarpar yapraklarım.
Ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı’nda.
Ne sen bunun farkındasın, ne polis farkında.

db07270d19ee6c631fbbd5a6ccdd46f3 Gülhane’nin Ceviz Ağacı: Bir Şairin ve Bir Efsanenin Hikâyesi
Gülhane Parkı, 1920

Gülhane’de Ceviz Ağacı Var Mı?

Efsane gerçek olmasa da ağaç gerçek. İBB’nin parkta yaptığı ağaç envanterine göre Gülhane’de 1173 ağaç var, 419’u çınar; beş ceviz ağacından biri yaklaşık yüz yaşında ve Nazım Hikmet’in şiiriyle anılan dönemden kalan tek ceviz olarak anılıyor. Hangisinin hikâyedeki ağaç olduğunu kimse kesin bilmiyor, ama bir ceviz ağacının gölgesinde şiiri hatırlamak için buna da gerek yok.

52b6c3e7559e7d007097751fd41caecc-2-1024x1024 Gülhane’nin Ceviz Ağacı: Bir Şairin ve Bir Efsanenin Hikâyesi
Gülhane Parkı girişi, 1970

Gitmek İsteyenlere

Gülhane Parkı her gün ziyarete açık ve ücretsiz. Parkın iki kapısı var, Alemdar Caddesi tarafı ve Sarayburnu yönü. Tramvayla gidiyorsanız Gülhane durağında inmeniz yeterli. Gülhane Tramvay Durağı, Alay Köşkü Kapısı’nın önünde bulunuyor, yani tramvayla gelenler doğrudan köşkün yanından parka giriyor. Park içinde bir çay bahçesi var. Topkapı Sarayı ve Sultanahmet’in hemen yanında olduğu için gezinin arasında dinlenmek için ideal. Sonbaharda çınarların sararması parka ayrı bir hava veriyor.

Siz de kendi ağacınızı seçip, altında bir şiir okuyabilirsiniz.

Gülhane Parkı: https://maps.app.goo.gl/9KToRxDA6q8k2Dwc6

db5318269e0e76f43cdc6bd45314b340 Gülhane’nin Ceviz Ağacı: Bir Şairin ve Bir Efsanenin Hikâyesi
aefded7535da0becf6d6062125f099c5-1 Gülhane’nin Ceviz Ağacı: Bir Şairin ve Bir Efsanenin Hikâyesi
c6d9ae1cf1d320c2cce06686c2b39e8a-681x1024 Gülhane’nin Ceviz Ağacı: Bir Şairin ve Bir Efsanenin Hikâyesi
6cf08eaa858e87d85060573fb20ee00a-1-edited-2-681x1024 Gülhane’nin Ceviz Ağacı: Bir Şairin ve Bir Efsanenin Hikâyesi

Kaynakça

Fotoğraflar

Share this content:

Etiket
Edebiyat , , ,

Related Posts

Yorum gönder