İstanbul’un kültür ve sanat yaşamında önemli bir yere sahip olan Beyoğlu, tarihi tiyatro salonlarıyla da dikkat çekiyor. İstiklal Caddesi üzerindeki Halep Pasajı’nda bulunan Ses 1885 – Ortaoyuncular Tiyatrosu da bu mekânlardan biri. Ferhan Şensoy’un kaleme aldığı Şahları da Vururlar oyununu izlemek için ziyaret ettiğim tiyatro, yalnızca sahnelenen oyunuyla değil, geçmişi ve mimarisiyle de ayrı bir önem taşıyor.

Ses Tiyatrosu’nun tarihi 1885 yılına kadar uzanıyor. İlk dönemlerinde sirk ve çeşitli gösteriler için kullanılan yapı, ilerleyen yıllarda tiyatro, operet ve sinema salonu olarak hizmet vermiş. Fransız Tiyatrosu ve Ses Sineması gibi farklı isimlerle anılan mekân, 1989 yılında Ferhan Şensoy’un öncülüğünde restore edilerek Ses 1885 adıyla yeniden açılmış. Tarihi locaları, at nalı biçimindeki balkonu ve süslemeleriyle günümüzde de geçmişin izlerini koruyor.

Ses 1885 – Ortaoyuncular Tiyatrosu’nun girişinden bir görünüm. (Görsel Kaynağı: İMKSV – İstanbul Kültür & Sanat Varlıkları Arşivi, 2025)

Ferhan Şensoy tarafından 1980 yılında kurulan Ortaoyuncular topluluğunun ilk oyunu ise Şahları da Vururlar. İlk kez 7 Mart 1980’de sahnelenen eser, Türkiye’nin siyasi açıdan oldukça hareketli olduğu bir dönemde izleyiciyle buluşmuş. Geleneksel Türk tiyatrosunun söz oyunlarını, müziğini ve güldürü anlayışını politik hicivle birleştiren oyun, 1980’lerin ilk yarısında yüzlerce kez sahnelenmiş. Şensoy’un 2021 yılındaki vefatının ardından 2022’de yeniden sahneye taşınan eser, bugün Ortaoyuncular geleneğini yeni kuşaklarla buluşturmayı sürdürüyor.

Şahları da Vururlar, izleyiciyi 1940’ların İran’ına götürüyor. Hikâye, isim benzerliği nedeniyle istihbarat teşkilatının hedefi hâline gelen Ömer Hayyam adlı bir vatandaşın yanlışlıkla tutuklanmasıyla başlıyor. Şah Rıza Pehlevi yönetimindeki İran’da saray entrikaları, siyasi çekişmeler ve halkın giderek ağırlaşan yaşam koşulları, oyunun temel çatışmasını oluşturuyor. Bir yanda iktidarını korumaya çalışan yöneticiler, diğer yanda ekonomik sıkıntılar ve baskılar karşısında huzursuzluğu artan halk bulunuyor.

Şahları da Vururlar oyununa ait tanıtım görseli. (Görsel Kaynağı: Mobilet)

Oyunun dikkat çekici tarafı, bu siyasi ortamı doğrudan dramatik bir anlatımla değil, absürt olaylar ve mizah aracılığıyla ele alması. Ferhan Şensoy’un kendine özgü dil oyunları, kafiyeli konuşmaları ve beklenmedik sözcük ilişkileri, sıradan görünen diyalogların altında güçlü bir eleştiri kurulmasını sağlıyor. Özellikle Ömer Hayyam’ın başına gelenler, otoritenin mantıksız kararlarının bireyin yaşamını nasıl etkileyebileceğini gösteriyor. Yanlış bir isim üzerinden başlayan olayların giderek büyümesi, bürokrasinin ve sorgulanmayan iktidarın yarattığı absürtlüğü görünür kılıyor.

Eserde öne çıkan konulardan biri de Batılılaşma anlayışı. Şensoy, Batılılaşmanın yalnızca dış görünüş ve alışkanlıkların taklit edilmesiyle gerçekleşebileceği düşüncesini eleştiriyor. Saray çevresindeki karakterlerin davranışları, toplumdan uzaklaşmış bir yönetimin çelişkilerini ortaya koyuyor. Oyunun 1980 yılında yazılmış olmasına rağmen bugün hâlâ anlamlı gelmesinin nedenlerinden biri de bu. İktidar, özgürlük, adalet ve toplumsal eşitsizlik gibi meseleler, anlatının geçtiği dönemin sınırlarını aşıyor.

Günümüzde Volkan M. Sarıöz yönetmenliğinde sahnelenen oyunda müzik, dekor ve kostümler de anlatının önemli parçaları. Fuat Güner ve Ferhan Şensoy’un özgün müzikleri, sözcük oyunlarıyla kurulan mizahı destekliyor. Başak Özdoğan’ın dekor ve kostüm tasarımlarında kullanılan renkli ayrıntılar ve satranç figürleri ise oyunun politik anlatımıyla ilişki kuruyor. Özellikle satrançtaki “şah” ile siyasi iktidarı temsil eden “Şah” arasındaki anlam ilişkisi, eserin başlığından sahne tasarımına kadar uzanıyor. Böylece sahnedeki görsel unsurlar yalnızca dönem atmosferini kurmakla kalmıyor, anlatının eleştirel yönünü de güçlendiriyor.

Oyunun temposu, müzikal bölümlerle diyaloglar arasında sürekli değişiyor. Şensoy’un sözcük oyunlarıyla örülü üslubu dikkatli bir takip gerektirse de bu yoğunluk, eserin karakteristik özelliklerinden biri. Ayrıca mizahın yalnızca izleyiciyi eğlendirmek için kullanılmaması, oyunu sıradan bir komediden ayırıyor. Komik görünen olayların ardında çoğu zaman baskı, eşitsizlik ya da iktidar ilişkilerine yönelik bir eleştiri bulunuyor.

Şahları da Vururlar oyunundan bir kare. Ses 1885 – Ortaoyuncular Tiyatrosu, 24 Ekim 2026, saat 20.00 temsili. (Fotoğraf: Yazarın arşivi)

Şahları da Vururlar, tarihi bir dönemi olduğu gibi yeniden canlandırmaya çalışmaktan çok, o dönem üzerinden siyasi ve toplumsal meseleleri tartışmaya açan bir eser. Ses 1885 gibi tarihi bir sahnede izlenmesi de bu deneyime farklı bir anlam katıyor. Ferhan Şensoy’un yıllar önce kurduğu tiyatro anlayışının, aynı topluluğun oyuncuları tarafından sürdürülmesi, oyunu geçmişle bugün arasında bir bağ hâline getiriyor. Bu yönüyle ziyaret, hem Türk tiyatrosunun önemli bir eserini yeniden tanımak hem de İstanbul’un tiyatro mirasının hâlâ yaşayan bir parçasını görmek açısından değerliydi.

Ziyaret ve Oyun Bilgileri

• Tiyatro: Ses 1885 – Ortaoyuncular Tiyatrosu
• Adres: İstiklal Caddesi, Halep Pasajı (Halep İşhanı), No: 62/90, Beyoğlu / İstanbul
• Telefon: 0212 251 18 65
• Oyun: Şahları da Vururlar
• Yazar: Ferhan Şensoy
• Yönetmen: Volkan M. Sarıöz
• Tür: Müzikli güldürü / Politik hiciv
• Süre: 135 dakika (ara dâhil, iki perde)
• Yaş sınırı: 13+

Gelecek Temsil Tarihleri

Kasım 2026

• 1 Kasım Pazar – 18.00
• 7 Kasım Cumartesi – 20.00
• 8 Kasım Pazar – 18.00
• 14 Kasım Cumartesi – 20.00
• 15 Kasım Pazar – 18.00
• 21 Kasım Cumartesi – 20.00
• 22 Kasım Pazar – 18.00
• 28 Kasım Cumartesi – 20.00
• 29 Kasım Pazar – 18.00

Temsil tarihleri ve bilet bilgileri için Ortaoyuncular’ın resmî internet sitesi veya bilet satış platformları ziyaret edilebilir.