Kariye Camii, İstanbul’un Fatih ilçesinde, Edirnekapı yakınlarında bulunan ve tarihî, mimari ve sanatsal açıdan büyük önem taşıyan yapılardan biridir. Yapının geçmişi 536 yılı Bizans İmparatoru I. Justinianus dönemine uzanmaktadır. İlk olarak Khora Manastırı’nın bir parçası olan kilise, adını Yunancada “kent dışı” veya “kırsal alan” anlamına gelen Khora kelimesinden almıştır. İstanbul’un tarihî surlarının dışında bulunması, bu adlandırmada etkili olmuştur. İstanbul’un fethinden sonra, Sultan II. Bayezid döneminde Sadrazam Hadım Ali Paşa tarafından 1511 yılında camiye dönüştürülmüştür (Kültür ve Turizm Bakanlığı, t.y.).

Kariye Camii, Osmanlı döneminde cami olarak kullanıldıktan sonra 1945 yılında müzeye dönüştürülmüş ve uzun yıllar boyunca tarihî eserleriyle ziyaretçilerin ilgisini çekmiştir. 2020 yılında yeniden cami statüsüne alınmış, restorasyon çalışmalarının ardından 6 Mayıs 2024 tarihinde ibadete açılmıştır (Anadolu Ajansı, 2024). Yapının farklı dönemlerde kilise, müze ve cami olarak kullanılması, İstanbul’un tarih boyunca geçirdiği kültürel ve dinî değişimleri anlamak açısından önemlidir.

1/© José Luiz Bernardes Ribeiro, CC BY-SA 3.0,

2/Master of the Church of the Holy Saviour in Chora, Istanbul – The Yorck Project (2002) 10.000 Meisterwerke der Malerei (DVD-ROM), distributed by DIRECTMEDIA Publishing GmbH. ISBN: 3936122202., Kamu Malı,

Kariye Camii’ni diğer tarihî yapılardan ayıran en önemli özelliklerden biri, Bizans dönemine ait mozaik ve fresklerin sanatsal değeridir. Özellikle 14. yüzyılda gerçekleştirilen yenileme çalışmaları sırasında yapı, dönemin gelişmiş sanat anlayışını yansıtan eserlerle süslenmiştir. Mozaiklerde altın renkli arka planlar, ayrıntılı figürler, yüz ifadeleri ve hareketli sahneler dikkat çekmektedir. Bu eserler, yalnızca dinî anlatımlar sunmakla kalmayıp Bizans toplumunun inançlarını ve sanat anlayışını da yansıtmaktadır (Kültür ve Turizm Bakanlığı, t.y.).

Kariye Camii, İstanbul’un geçmişini ve eski dönem mimarisini yakından tanımak isteyen herkesin mutlaka görmesi gereken yapılardan biridir. Yapının içine girildiğinde, yüzyıllar öncesinden günümüze ulaşan mozaikler ve freskler insanı geçmişe doğru bir yolculuğa çıkarıyor. Özellikle ince işçilikle hazırlanmış süslemeler, o dönemde sanatın ve mimarinin ne kadar gelişmiş olduğunu gösteriyor. İstanbul’da tarihî yapılar denildiğinde akla çoğunlukla Ayasofya ve Sultanahmet Camii gibi eserler gelse de Kariye Camii, daha ayrıntılı incelendiğinde kendine özgü sanat anlayışıyla farklı bir deneyim sunuyor. Bence burayı değerli kılan yalnızca eski bir yapı olması değil, Bizans ve Osmanlı dönemlerinin izlerini aynı mekânda taşımasıdır. İstanbul’un tarihî dokusunu daha yakından anlamak ve geçmişte insanların inançlarını, sanat anlayışlarını ve yaşam biçimlerini keşfetmek isteyenler için Kariye Camii, görülmeye ve üzerinde düşünülmeye değer bir kültürel mirastır.

Beyoglou – Yükleyenin kendi çalışması, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=178740933

Yapının sanatsal açıdan en dikkat çekici eserlerinden biri, Hz. İsa, Hz. Meryem ve Vaftizci Yahya’yı betimleyen Deisis Mozaiği’dir. Bunun yanında Hz. İsa’nın ve Hz. Meryem’in hayatından sahneleri anlatan mozaikler de önemli bir yere sahiptir. Ek şapelde bulunan Anastasis Freski ise Hz. İsa’nın Âdem ve Havva’yı kurtarışını tasvir eder. Bu eser, hareketli kompozisyonu ve güçlü anlatımıyla Bizans resim sanatının önemli örneklerinden biri kabul edilmektedir.

İsa’nın hayatı ile ilgili sahneler dış nartekste, Meryem’in hayatı ile ilgili sahneler iç nartekste yer alır. Kronolojik sıraya göre, dış narteksteki ilk mozaik Yusuf’un düşünü betimleyen mozaiktir. Solda İsa’nın doğumu, vali Quirinus’un önünde nüfus sayımı, meleğin Yusuf’a görünüp Meryem’i alıp gitmesini öğütlemesi, ekmeğin çoğaltılması, suyun şaraba dönüştürülmesi; sağ tarafta ise haberci kralların İsa’nın doğumunu haber vermesi, felçlilerin iyileştirilmesi ve çocukların katli gibi sahneler vardır.

Kariye Müzesi, Yusuf’un Rüyası ve Bethlehem’e Yolculuk mozaiği. Fotoğraf: M. Erem Çalıkoğlu. Kaynak: SALT Araştırma Arşivi, CALIST0621. Arşiv Kaydı

İç nartekste kronolojik anlatım solda Meryem’in annesi Anna’ya Müjde, Meryem’in babası Yokahim’in İnzivası, Anna ve Yohakim’in Altın Kapıda Buluşma sahneleriyle başlar, Meryem’in İlk Adımları, takdis edilmesi gibi sahnelerle devam eder; Meryem’in Evlenmesi ve Meryem’e İsa’nın Doğumu’nun Müjdelenmesi sahneleri ile tamamlanır. Bu bölümdeki en eski mozaik “deisis”tir. Bu bölümdeki iki kubbeden güneydekinde İsa ve dilimler içinde İsa’nın Ataları, kuzeydekinde Meryem ve Ataları, gösterilmiştir.

© José Luiz Bernardes Ribeiro, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=16832730

3. Kariye Camii’nin İç Bölümleri

• Dış Narteks
• İç Narteks
• Naos (Ana İbadet Alanı)
• Parekklesion (Ek Şapel)

Kamu Malı, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=522307

4. Ziyaret Kuralları

Kariye Camii’ni ziyaret etmek isteyen Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları, kimlik kartlarını göstererek ücretsiz giriş yapabilmektedir. Ziyaret sırasında ibadet edenlere ve tarihî eserlere saygı gösterilmeli, mozaik ve fresklere dokunulmamalıdır. Kıyafet kuralları gereği kadın ve erkek ziyaretçilerin şortla giriş yapmasına izin verilmemektedir. Kadın ziyaretçiler başlarını başörtüsü veya kapüşonla örterek içeri girebilmektedir. Ayrıca ziyaret öncesinde güncel ziyaret saatlerinin ve giriş koşullarının kontrol edilmesi, namaz vakitlerinde oluşabilecek ziyaret kısıtlamalarının dikkate alınması önerilmektedir.

Kaynakça

Anadolu Ajansı. (2024, 19 Ağustos). Kariye Camii’nde yabancı ziyaretçiler için yeni düzenleme başladı. https://www.aa.com.tr/tr/kultur/kariye-camiinde-yabanci-ziyaretciler-icin-yeni-duzenleme-basladi/3307856

Kültür ve Turizm Bakanlığı. (t.y.). Kariye Camii. Kültür Portalı. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/istanbul/gezilecekyer/kariye-camii

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (t.y.). Kariye Camii (Chora Mosque): Ziyaret bilgileri. https://muze.gen.tr/muze-detay/kariye

Kariye Camii. (t.y.). Vikipedi. https://tr.wikipedia.org/wiki/Kariye_Camii

Konum

Kariye CamiiDerviş Ali, Kariye Camii Sok. No:18, 34087 Fatih/İstanbul

https://maps.app.goo.gl/H1DJ9nAUd1uMYm2N8