Şimdi yükleniyor

Bir Meyvenin Tadı, Bir Hayatın Ağırlığı: Kirazın Tadı (1997)

Abbas Kiyarüstemi’nin sinemasında yaşam, ölüm ve insanın varoluşuyla kurduğu ilişki üzerine.

İranlı yönetmen Abbas Kiyarüstemi’nin 1997 yapımı Kirazın Tadı (Ta’m-e Guilass) filmi, yaşamın anlamını büyük olaylar ya da dramatik çatışmalar üzerinden açıklamaya çalışmaz. Aksine, oldukça yalın bir anlatının içinde insanın varoluşuna ilişkin en temel sorulardan birini ele alır: Yaşamaya devam etmek için bir gerekçeye ihtiyaç duyar mıyız? Kiyarüstemi’nin bu soruya kesin bir yanıt vermemesi, bana kalırsa filmin en güçlü taraflarından biridir. Çünkü yaşamın değerini kanıtlamaya çalışmakla onu fark etmek arasında önemli bir ayrım vardır.

Film, Tahran’ın kırsal yamaçlarında otomobiliyle dolaşan Bedii adlı bir adamın hikâyesini anlatır. Bedii, yaşamına son vermeye karar vermiştir ve ölümünün ardından kendisini gömecek birini aramaktadır. Ancak anlatı boyunca bu kararının nedenini öğrenemeyiz. Karakterin geçmişi, ailesi veya yaşadığı olası bir kırılma hakkında neredeyse hiçbir bilgi verilmez. Geleneksel bir anlatıda önemli sayılabilecek bu eksiklik, burada bilinçli bir tercihe dönüşür. Bedii’nin yaşam öyküsünü bilmemek, onun durumunu belirli bir olayın sonucu olarak değerlendirmemizi engeller. Böylece karakterin bireysel çıkmazı, insanın yaşam karşısındaki kırılganlığıyla ilişkili daha kapsamlı bir meseleye açılır.

kirazin-tadii-1024x518 Bir Meyvenin Tadı, Bir Hayatın Ağırlığı: Kirazın Tadı (1997)
Kirazın Tadı (Ta’m-e Guilass, 1997) filminden bir sahne. Yönetmen: Abbas Kiyarüstemi. Kaynak: Filmden alınan ekran görüntüsü.

Bedii’nin yolculuğu sırasında karşılaştığı üç kişi, ölüme ve yaşama ilişkin farklı yaklaşımları temsil eder. Genç asker, kendisinden istenen şey karşısında korkuya kapılır; ilahiyat öğrencisi, meseleyi dinî ve ahlaki ilkeler çerçevesinde değerlendirir. Son karşılaşma ise bir doğa tarihi müzesinde çalışan, hayvan tahnitçisi Bagheri ile gerçekleşir. Bagheri’nin diğerlerinden ayrıldığı nokta, Bedii’yi soyut ilkelerle ikna etmeye çalışmak yerine kendi yaşamından bir olay anlatmasıdır.

kirazin-tadi-1-1024x703 Bir Meyvenin Tadı, Bir Hayatın Ağırlığı: Kirazın Tadı (1997)
Kirazın Tadı (Ta’m-e Guilass, 1997) filminden bir sahne. Yönetmen: Abbas Kiyarüstemi. Kaynak: Filmden alınan ekran görüntüsü.

Bir zamanlar kendisinin de yaşamına son vermeyi düşündüğünü, ancak bunu gerçekleştirmek üzere çıktığı dut ağacında tattığı meyvelerin ve sonrasında karşılaştığı gündelik güzelliklerin kararını değiştirdiğini söyler. İlk bakışta böylesine ağır bir meselenin bir meyvenin tadıyla ilişkilendirilmesi fazlasıyla basit görünebilir. Fakat bu sahneyi etkileyici bulmamın nedeni, anlatılan olayın yaşamın bütün sorunlarını çözen bir cevap olarak sunulmamasıdır. Bagheri’nin deneyimi, acının ortadan kalkmasından çok, insanın acı çekerken de dünyayla yeniden ilişki kurabilme ihtimaline işaret eder.

Burada dikkat çekici olan, yaşamın anlamının düşünsel bir açıklamadan ziyade duyusal bir karşılaşmayla ilişkilendirilmesidir. Bir meyvenin tadı, gün doğumu veya çevredeki insanların sesleri, kendi başlarına yaşamı anlamlı kılacak evrensel gerekçeler değildir. Ancak insanın dünyayla kurduğu ilişkinin yalnızca düşüncelerinden ibaret olmadığını hatırlatırlar. Filmin adı Kirazın Tadı olsa da Bagheri’nin hikâyesindeki meyvenin dut olması da bu bakımdan anlamlıdır. Önemli olan belirli bir meyve değil, hayatın çoğu zaman gözden kaçan somut ve geçici ayrıntılarıdır.

Kiyarüstemi’nin görsel anlatımı da bu düşünsel çerçeveyle güçlü bir ilişki kurar. Toprak yığınları, kurak tepeler, kıvrılarak uzanan yollar ve geniş boşlukların ortasında ilerleyen otomobil, filmin mekânsal yapısını oluşturur. Özellikle Bedii’nin aracının uzak planlarda giderek küçülmesi, insanın çevresiyle kurduğu ilişkinin ölçeğini değiştirir. Doğa, karakterin duygularını doğrudan yansıtan romantik bir manzaraya dönüşmez; onun varlığından bağımsız biçimde sürüp giden bir gerçeklik olarak kalır.

Bu görsel düzen içinde otomobilin özel bir yeri olduğunu düşünüyorum. Bedii sürekli hareket hâlindedir fakat aynı yolları tekrar tekrar dolaşır. Fiziksel hareket ile yaşamsal ilerleme arasındaki bu karşıtlık, anlatının temel gerilimlerinden birini oluşturur. Aracın içindeki dar kadrajlarla dışarıdaki geniş manzara arasında kurulan ilişki de benzer bir karşıtlık taşır. Bedii’nin dünyası kendi düşüncelerinin sınırları içinde giderek daralırken, dışarıdaki yaşam bütün sıradanlığıyla devam eder.

Filmin temposu ve tekrarlanan konuşmaları zaman zaman yorucu olabilir. Ancak bu yavaşlık, karakterin içinde bulunduğu belirsizliğe belirli bir süre boyunca eşlik etmemizi sağlar. Sessizlikler, uzun yol görüntüleri ve kesintiye uğrayan konuşmalar, anlatının ilerlemesini geciktirdiği kadar düşünmeye ayrılan zamanı da genişletir. Kiyarüstemi’nin sinemasında görüntünün yalnızca gösterdikleri değil, göstermemeyi tercih ettikleri de önem kazanır.

kirazin-tadi-edited-1024x552 Bir Meyvenin Tadı, Bir Hayatın Ağırlığı: Kirazın Tadı (1997)
Kirazın Tadı (Ta’m-e Guilass, 1997) filminden bir sahne. Yönetmen: Abbas Kiyarüstemi. Kaynak: Filmden alınan ekran görüntüsü.

Filmin sonunda Bedii’nin kendi kazdığı çukura uzandığı sahne, bu yaklaşımın en belirgin örneğidir. Gece, gökyüzü ve yaklaşan fırtınanın ardından görüntü kararır. Karakterin yaşayıp yaşamadığını öğrenemeyiz. Ardından beklenmedik biçimde filmin çekim ekibini, oyuncuları ve yönetmeni görürüz. Kurmaca anlatı yerini çekim sürecinin görüntülerine bırakır.

Bu finali yalnızca sinemanın kurmaca niteliğini açığa çıkaran biçimsel bir müdahale olarak değerlendirmek eksik kalır. Bana göre Kiyarüstemi burada, bir insanın ölümünü kesin bir sonuca bağlamayı reddederken seyircinin böyle bir sonuca duyduğu ihtiyacı da sorgular. Bedii’nin akıbetini öğrenememek başlangıçta bir eksiklik hissi yaratır. Oysa yaşamın kendisinde de başkalarının acılarını bütünüyle anlamamız veya onların seçimlerine kesin açıklamalar getirmemiz mümkün değildir.

Finalde yeniden beliren gün ışığı, yeşillikler ve çekim ekibinin gündelik hareketleri, önceki sahnenin karanlığıyla belirgin bir karşıtlık oluşturur. Burada yaşamın ölüme karşı kazandığı kesin bir zaferden söz etmek istemiyorum. Daha çok, bir insanın hikâyesi sona erse bile dünyanın devam ettiği gerçeğiyle karşılaşırız. Kameranın önündeki kurmaca sona ermiş, fakat kameranın arkasındaki yaşam sürmektedir.

Kirazın Tadı benim için yaşamı yüceltmekten çok, onu anlamlandırma biçimlerimizi sorgulayan bir film. Yaşamak için büyük bir amaç, açıklanabilir bir neden ya da her şeyi yerli yerine oturtan bir düşünce arayışımızı yeniden değerlendirmeye zorluyor. Bagheri’nin anlattığı küçük olayın değeri de burada ortaya çıkıyor: Hayatın bütün ağırlığını ortadan kaldırmayan, fakat o ağırlığın yanında başka şeylerin de var olabileceğini hatırlatan bir karşılaşma.

Kiyarüstemi, Bedii’nin kararını açıklamadığı gibi seyircisine de hazır bir sonuç sunmaz. Belki de filmin üzerinde en çok düşünülmesi gereken yanı budur. Yaşamın değerini tek bir gerekçeye indirgemek mümkün olmadığı gibi, bir başkasının yaşamına ilişkin bütün cevaplara sahip olmak da mümkün değildir. Geriye, dünyayla kurduğumuz ilişkinin çoğu zaman farkına bile varmadığımız ayrıntıları kalır. Bir meyvenin tadı bunlardan yalnızca biridir.

Kaynakça

Kiarostami, A. (Yönetmen). (1997). Ta’m-e guilass [Kirazın tadı] [Film].

https://www.hdfilmcehennemi.nl/taste-of-cherry

Beyazperde. (2013, 13 Ağustos). Kirazın Tadı: Afiş 8 [Film afişi]. https://www.beyazperde.com/filmler/film-9121/fotolar/detay/?cmediafile=21027486

Share this content:

Zülal Dicle Cengiz, görsel sanatlar öğretmeni ve sanatçıdır. Lisans eğitimini 2025 yılında Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Resim-İş Öğretmenliği Programında tamamlamıştır. Aynı üniversitenin Eğitim Bilimleri Enstitüsünde, Resim-İş Eğitimi alanında yüksek lisans eğitimini sürdürmektedir.

Yorum gönder