Şimdi yükleniyor

İki İmparatorluğun İzinde: Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi

İstanbul’un tarihî yarımadasında yer alan Ayasofya, yalnızca mimari ihtişamıyla değil, yüzyıllar boyunca farklı medeniyetlerin inançlarına, sanat anlayışlarına ve kültürel hafızalarına ev sahipliği yapmasıyla da dikkat çekmektedir. 1453 yılında İstanbul’un fethinin ardından Fatih Sultan Mehmed tarafından camiye dönüştürülen Ayasofya, 1935’te müze olarak ziyarete açılmış ve 2020 yılında yeniden cami statüsü kazanmıştır. Bugün Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi adıyla ibadete açık olan yapı, geçmişin izlerini günümüzle buluşturan önemli bir tarihî miras niteliği taşımaktadır. Benim için Ayasofya’yı ziyaret etmek, yalnızca görkemli bir yapıyı görmekten öte, sanatın ve mimarinin yüzyıllar boyunca nasıl değiştiğini ve farklı kültürler tarafından nasıl yeniden yorumlandığını gözlemlemek anlamına gelmektedir.

ayasofya-dis-1-768x1024-1 İki İmparatorluğun İzinde: Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi

Ayasofya’nın bugünkü yapısı, Bizans İmparatoru I. Justinianus’un emriyle 532 yılında başlatılan ve 537 yılında tamamlanan inşa sürecinin ürünüdür. Mimar Anthemios ve İsidoros tarafından tasarlanan yapı, dönemin mimari olanaklarını zorlayan büyük kubbesiyle kendi çağının ötesine geçen bir mühendislik başarısı ortaya koymaktadır. Aynı alanda daha önce inşa edilen iki kilisenin ardından yükselen bu üçüncü yapı, Doğu Roma İmparatorluğu’nun dinî ve siyasi gücünü temsil eden önemli bir merkez hâline gelmiştir. Ayasofya’nın etkisi yalnızca kendi dönemiyle sınırlı kalmamış, daha sonraki yüzyıllarda inşa edilen kilise ve camilerin mimari anlayışını da etkilemiştir. Nitekim UNESCO, İstanbul’un Tarihî Alanları kapsamında Ayasofya’yı dünya mimarlık tarihinin başlıca eserleri arasında değerlendirmektedir

Ayasofya’nın iç mekânına adım atıldığında ilk dikkat çeken unsurlardan biri, geniş merkezi mekânı örten ve adeta havada asılıymış hissi veren kubbesidir. Kubbenin ağırlığını taşıyan kemerler, yarım kubbeler ve taşıyıcı sistem arasındaki ilişki, mimarinin yalnızca estetik bir tercih olmadığını, aynı zamanda son derece gelişmiş bir mühendislik anlayışına dayandığını göstermektedir. Altın zeminli mozaikler, figürlü tasvirler ve mermer yüzeyler ise Bizans sanatının mekân içerisindeki etkisini ortaya koymaktadır. Osmanlı döneminde eklenen mihrap, minber ve büyük hat levhaları, yapının görsel karakterine yeni bir katman kazandırmıştır. Özellikle Kazasker Mustafa İzzet Efendi tarafından hazırlanan büyük hat levhaları, İslam sanatının yazıyı anıtsal bir görsel unsura dönüştüren yaklaşımını yansıtmaktadır. 

ayasofya-ic-1-edited-613x1024 İki İmparatorluğun İzinde: Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi

1453’te camiye dönüştürülmesinin ardından Ayasofya’ya Osmanlı mimarisinin izlerini taşıyan çeşitli eklemeler yapılmıştır. Fatih Sultan Mehmed döneminde mihrap, minber ve ilk minare eklenmiş; sonraki yüzyıllarda medrese, kütüphane, şadırvan ve padişah türbeleriyle yapı bir külliye niteliği kazanmıştır. Özellikle Mimar Sinan’ın gerçekleştirdiği güçlendirme çalışmaları, yapının günümüze ulaşmasında önemli rol oynamıştır. 1934 yılında alınan kararla müzeye dönüştürülen Ayasofya, 1935’ten 2020’ye kadar bu işlevini sürdürmüştür. Bu dönemde mozaiklerin araştırılması, ortaya çıkarılması ve korunması yönünde çalışmalar yapılmıştır. 2020 yılında yeniden cami statüsüne geçmesiyle birlikte Ayasofya, tarihî ve mimari değerinin yanı sıra günümüzdeki ibadet işleviyle de varlığını sürdürmektedir. 

Mozaiklerdeki figüratif anlatımla hat sanatının yazıya dayalı görsel dili, birbirinden farklı estetik gelenekleri temsil etse de her ikisi de inancı sanat aracılığıyla görünür kılmaktadır. Bu karşılaşma, sanat tarihinin yalnızca akımlardan ve sanatçılardan ibaret olmadığını; mekânların, inançların ve toplumsal değişimlerin de sanatsal üretimi biçimlendirdiğini hatırlatmaktadır. 


In the Footsteps of Two Empires: Hagia Sophia Grand Mosque

Located in the historic peninsula of Istanbul, Hagia Sophia stands out not only for its architectural magnificence but also for having served as a home to the beliefs, artistic traditions, and cultural memories of different civilizations throughout the centuries. Following the conquest of Constantinople in 1453, Hagia Sophia was converted into a mosque by Sultan Mehmed II. It was opened to visitors as a museum in 1935 and regained its status as a mosque in 2020. Today, known as the Hagia Sophia Grand Mosque, the building remains an important historical heritage site, bringing traces of the past into the present. For me, visiting Hagia Sophia means more than simply seeing a magnificent structure; it offers an opportunity to observe how art and architecture have evolved over the centuries and how they have been reinterpreted by different cultures.

The present structure of Hagia Sophia is the result of a construction process that began in 532 under the orders of Byzantine Emperor Justinian I and was completed in 537. Designed by the architects Anthemius of Tralles and Isidore of Miletus, the building represents an extraordinary engineering achievement, particularly through its massive dome, which pushed the architectural boundaries of its time. Built on the site of two earlier churches, this third structure became an important center representing the religious and political power of the Eastern Roman Empire. The influence of Hagia Sophia was not limited to its own era; it also shaped the architectural approaches of churches and mosques built in later centuries. Indeed, UNESCO recognizes Hagia Sophia as one of the major works in the history of world architecture within the scope of the Historic Areas of Istanbul.

Upon entering the interior of Hagia Sophia, one of the first elements to attract attention is its vast central dome, which seems almost to float above the space. The relationship between the arches supporting the dome, the semi-domes, and the overall structural system demonstrates that architecture is not merely an aesthetic choice but is also based on a highly advanced understanding of engineering. Gold-ground mosaics, figurative depictions, and marble surfaces reveal the influence of Byzantine art throughout the interior. The mihrab, minbar, and large calligraphic panels added during the Ottoman period introduced a new layer to the building’s visual character. In particular, the monumental calligraphic panels created by Kazasker Mustafa İzzet Efendi reflect the approach of Islamic art, which transforms writing into a monumental visual element.

ayasofya-cami-mezarlik-1024x768 İki İmparatorluğun İzinde: Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi

Following its conversion into a mosque in 1453, various additions reflecting Ottoman architectural traditions were made to Hagia Sophia. During the reign of Sultan Mehmed II, a mihrab, a minbar, and the first minaret were added. In the following centuries, the addition of a madrasa, library, fountain, and imperial tombs transformed the structure into a larger religious complex. The reinforcement work carried out by the renowned Ottoman architect Mimar Sinan played a particularly important role in ensuring the building’s survival to the present day. Following a decision made in 1934, Hagia Sophia was converted into a museum and continued to serve this function from 1935 until 2020. During this period, efforts were made to research, uncover, and preserve its mosaics. With its return to mosque status in 2020, Hagia Sophia continues to exist not only as a monument of historical and architectural significance but also as an active place of worship.

Although the figurative narratives found in the mosaics and the text-based visual language of calligraphy represent different aesthetic traditions, both make religious beliefs visible through art. This encounter reminds us that art history consists not only of artistic movements and individual artists but is also shaped by spaces, beliefs, and social transformations.


Kaynakça
• UNESCO Dünya Mirası Merkezi. Historic Areas of Istanbul. https://whc.unesco.org/en/list/356/
• T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Türkiye Kültür Portalı. Ayasofya-i Kebir Camii Şerifi.https://kulturportali.gov.tr/turkiye/istanbul/gezilecekyer/ayasofya-muzesi
• T.C. Fatih Belediyesi. Ayasofya-i Kebir Câmi-i Şerifi. https://www.fatih.bel.tr/tr/main/pages/ayasofya-i-kebir-cami-i-serifi/2232
• Türk Tarih Kurumu. Ayasofya Camiindeki Mozaikler. https://ttk.gov.tr/ayasofya-camiindeki-mozaikler/
• T.C. Fatih Belediyesi. Ayasofya Camii İbadete Açılıyor. https://www.fatih.bel.tr/tr/main/news/ayasofya-camii-ibadete-aciliyor/255
• T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı. Camilerimizi Tanıyalım: Ayasofya.https://istanbul.diyanet.gov.tr/fatih/sayfalar/contentdetail.aspx?ContentId=1947&MenuCategory=Kurumsal

Share this content:

Marmara Üniversitesi Resim Öğretmenliği Lisans Programı’ndan 3,92 genel not ortalamasıyla yüksek bir başarı derecesiyle mezun oldu. Lisans eğitiminin üçüncü yılında Erasmus+ programı kapsamında Çekya’da eğitim alma fırsatı elde ederek uluslararası akademik deneyim kazandı. Mezuniyetinin ardından ortaokul düzeyinde bir yıl ücretli öğretmenlik yaparak mesleki deneyim edindi. Akademik çalışmalarına ara vermeden devam ederek Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde yüksek lisans eğitimine başladı ve hâlen lisansüstü eğitimini sürdürmektedir.

Yorum gönder