Coraline: Elle Örülmüş Bir Kâbus

Bazı filmler izlenir, bazıları ise dokunulacak kadar yakın hissedilir. Henry Selick’in 2009 yapımı Coraline’i dokunulacak kadar yakın hissedilen türden bir film. Ekranda gördüğünüz her ağaç, her kazak, her kar tanesi gerçek; birinin elinden çıkmış, biri tarafından boyanmış.

Kapının ardındaki dünya

Film, Neil Gaiman’ın 2002 tarihli aynı adlı romanından uyarlanıyor ve LAIKA stüdyosunun ilk uzun metrajı. On bir yaşındaki Coraline, ailesiyle birlikte eski, kasvetli bir eve taşınır. Anne ve babası işlerine gömülmüştür; Coraline ise sıkılmış ve görülmeyi beklemektedir.

Evin duvarında, tuğlayla örülmüş küçük bir kapı bulur. Gece bu kapıdan geçtiğinde “Öteki Dünya”ya ulaşır: Her şeyin daha renkli, yemeklerin daha lezzetli, ebeveynlerin daha ilgili olduğu bir ayna ev. Tek bir tuhaflık vardır: Buradaki herkesin gözleri düğmedir. Öteki Anne, Coraline’in sonsuza dek kalmasını ister, bedeli de gözlerine düğme diktirmesidir. Masal bu noktadan sonra karanlık bir kurtuluş hikâyesine dönüşür.

08997b70b6a96ccdf1f24923916c4525 Coraline: Elle Örülmüş Bir Kâbus

Gözleri düğme olan aile

Hikâyenin merkezinde Dakota Fanning’in seslendirdiği Coraline var: meraklı, inatçı, biraz da huysuz bir kız. Mavi saçları ve sarı yağmurluğu, filmin gri ve solgun gerçek dünyasında adeta tek renk lekesi gibi duruyor. Bahçe kataloğu yazmaya çalışan yorgun annesi ve dalgın babası ise kızlarına zaman ayıramayacak kadar kendi işlerine kapanmış durumda.

Öteki Dünya’da her şey bunun tersi. Teri Hatcher’ın seslendirdiği Öteki Anne sıcak yemekler pişiriyor, Öteki Baba piyano çalıp Coraline’e şarkı yazıyor. Ama bu şefkatli anne zamanla incelip uzuyor, parmakları iğelere dönüşüyor ve sonunda örümceğe benzeyen bir cadıya, “Beldam”a evriliyor. Evin diğer sakinleri de iki dünyada iki ayrı yüz gösteriyor. Emekli tiyatro oyuncuları Miss Spink ile Miss Forcible Öteki Dünya’da göz kamaştırıcı bir sahne şovu sunarken, üst kattaki Rus akrobat Bay Bobinsky fare sirkiyle Coraline’i büyülüyor. Gerçek dünyada lafı hiç bitmeyen komşu çocuğu Wybie’nin ötekisinin dilsiz olması da küçük ama ürkütücü bir ayrıntı. Bu iki dünya arasında serbestçe gezebilen tek varlık ise adı olmayan kara kedi. Gerçek dünyada sıradan bir sokak kedisi, öteki tarafta konuşan, alaycı ve bilge bir rehber. Belki de adının olmaması, onu iki dünyanın da kurallarının dışında tutuyor.

756a7776eea9ddb9045263804eb7f893-4 Coraline: Elle Örülmüş Bir Kâbus

b58135992c4051414a8f1153a5879af1 Coraline: Elle Örülmüş Bir Kâbus

a8b2d2a8c42e2e905eb5fa706400748d Coraline: Elle Örülmüş Bir Kâbus

Saniyede 24 kare, hepsi elle

Stop motion’ın mantığı basit ancak uygulaması tam bir sabır işi. Kukla milim milim oynatılıyor, fotoğrafı çekiliyor, sonra yeniden oynatılıyor; tek bir saniye için bu işlem 24 kez tekrarlanıyor. Coraline üstelik 3D gösterim için çekildiğinden her kare birbirine çok yakın iki kamera açısından, yani iki kez fotoğraflanmış. Yönetmen Henry Selick bu zahmeti bilerek seçmiş. Ona göre bilgisayar her şeyi yapabilir ama her şeyi iyi yapamaz; stop motion ise insanların gerçekten el yapımı olana duyduğu isteğin ürünü.

Film, Oregon’daki LAIKA stüdyosunda, yaklaşık 13.000 metrekarelik bir depoda çekilmiş. Bu alan 150’ye yakın mini sete bölünmüş, ekipten bazıları setler arasında kaykayla dolaşıyormuş. 500’ü aşkın kişinin çalıştığı yapımın yalnızca çekimi 18–20 ay sürmüş, ön hazırlıklarla birlikte dört yıla yaklaşmış. Aynı anda çalışan 29 animatör, bir haftada ancak 90–100 saniyelik film üretebilmiş. Bir buçuk dakikalık görüntü için koca bir haftalık emek.

0e7b2faf1116e404d3425c9afe8f5c14-1024x672 Coraline: Elle Örülmüş Bir Kâbus

63f541caaf912e7f70f8b384_coraline_puppet_animation Coraline: Elle Örülmüş Bir Kâbus

8d57ef6dd6139ba2314959cc14ae7060 Coraline: Elle Örülmüş Bir Kâbus

İğne iplikle kurulan bir dünya

Coraline kuklası yaklaşık 25 santim boyunda ve aynı kukladan 28 tane yapılmış. Tek bir kuklanın tamamlanması on kişinin üç-dört ayını almış. Yüz ifadeleri için Coraline, değiştirilebilir yüzleri 3D yazıcıyla basan ilk uzun metraj film olmuş; ama bu teknoloji işi kolaylaştırmaktan çok, el emeğini çoğaltmış. Yazıcı yalnızca beyaz reçine basıyordu, bu yüzden Coraline’in 6.300’ü aşkın yüz parçası tek tek zımparalanıp elle boyanmış.

df917057054ec3cf483f48977c88ed25 Coraline: Elle Örülmüş Bir Kâbus

1a616917fcd998fb09d1ff3ce2a0f54f-edited Coraline: Elle Örülmüş Bir Kâbus

En sevdiğim ayrıntı ise Coraline’in yıldızlı mavi kazağı. Minyatür örgü sanatçısı Althea Crome, uçtan uca on santim kadar olan bu kazağı neredeyse bir saç teli inceliğindeki iğelerle örmüş; film için toplam 14 kazak ve 6 çift eldiven hazırlamış. Coraline’in filmde yedi kez kıyafet değiştirmesi, stop motion tarihinde bir karakter için rekor kabul ediliyor. Öteki Anne’nin açılıp dönüşen kostümü ise yaklaşık 40 parçadan oluşuyor. Selick’in o güne dek kimsenin denemediği bir isteği daha var: Coraline’in saçlarının rüzgârda savrulması. Öteki Dünya’daki büyülü bahçede açılıp kapanan yüzlerce çiçek de elle yapılıp mekanize edilmiş. Bahçedeki ağaçları süsleyen pembe çiçeklerin boyanmış patlamış mısır olması da filmi ilginç kılan özelliklerden biri.

679165dafe678c2074c1782a_coraline_magic_garden_bts-1024x682 Coraline: Elle Örülmüş Bir Kâbus

3b27a0e719503e954fc006f3df764a17 Coraline: Elle Örülmüş Bir Kâbus

Solgun bir ev, parlak bir tuzak

Filmde kullanılan renk paletinde, gerçek dünya bilinçli olarak soluk tutulmuş. Gri ve kahverengi, yağmur altında bekleyen bir ev. Öteki Dünya ise doygun turuncular, morlar ve parlak yeşillerle donatılmış. Renk burada bir tuzak gibi çalışıyor: Ne kadar çekici, o kadar tehlikeli. Öteki Anne’nin gerçek yüzü ortaya çıktıkça o dünyanın renkleri de çekiliyor, mekan iskeletine, beyaz bir boşluğa dönüşüyor.

488072109_1070424718452189_993961450931357516_n Coraline: Elle Örülmüş Bir Kâbus

3317920e70f8d55729de2f5a99029143 Coraline: Elle Örülmüş Bir Kâbus

Doku da en az renk kadar konuşuyor. Kumaşın tiftikleri, örünün ilmekleri, elle boyanmış duvarlardaki fırça izleri kamerada saklı kalmıyor ve tam da bu “kusurlar” filmi sıcak ve gerçek kılıyor. Düğme göz motifi bile bir dikiş, bir el işi imgesi: Öteki Anne’nin istediği şey, Coraline’i de bir kukla gibi dikip kendi evine yerleştirmek.

Belki de Coraline’i bu kadar özel yapan şey, hikâyesiyle tekniğinin aynı şeyi söylemesi. Film bize parlak ve kusursuz görünenin her zaman gerçek olmadığını anlatırken, kendisi de dijitalin pürüzsüz kolaylığı yerine elin sabırlı, pürüzlü ve gerçek izini seçiyor.

Filmi, bunları bilerek izlemek çok daha keyifli olacaktır, şimdiden iyi seyirler diliyorum.