İstanbul’un Gözü: Ara Güler

İstanbul’un eski hâlini düşündüğümüzde çoğumuzun aklına aynı görüntüler gelir: sisli bir sabahta Haliç’e yanaşan kayıklar, kar altında bir kahve, iskelede bekleyen kalabalık. Bu görüntülerin çoğu tek bir kişinin objektifinden çıktı: Ara Güler. Ona boşuna “İstanbul’un gözü” denmiyor.

ara-guler-museum001-1024x667 İstanbul'un Gözü: Ara Güler

Beyoğlu’nda bir çocuk

Ara Güler 1928’de Beyoğlu’nda, Ermeni bir ailenin oğlu olarak dünyaya geldi ve hayatının büyük kısmını da bu sokaklarda geçirdi. Gençliğinde asıl ilgisi sinema ve tiyatroydu; Muhsin Ertuğrul’un tiyatro kurslarına katıldı, öyküler yazdı. Belki de kadraj duygusunu, sahneye ve perdeye bakarken kazandı.

1950’de, üniversitede iktisat okurken Yeni İstanbul gazetesinde çalışmaya başladı ve fotoğraf makinesi bir daha elinden düşmedi. Sonraki yıllarda dünyanın önemli dergileri için çalıştı, ünlü sanatçıların ve düşünürlerin portrelerini çekti. Ama kendini hiçbir zaman bir sanatçı olarak tanımlamadı. Ona göre o bir fotoğrafçı değil, bir foto muhabiriydi; işi güzel kareler üretmek değil, hayatı kaydetmekti.

Ara_Guler_2008 İstanbul'un Gözü: Ara Güler

acdd26a742543f870347c30ab1cb7c78 İstanbul'un Gözü: Ara Güler

Objektifinin önünden geçen isimler, 20. yüzyılın adeta bir portre galerisi gibi: Pablo Picasso, Salvador Dalí, Marc Chagall, Alfred Hitchcock, Maria Callas, Winston Churchill, Indira Gandhi, Bertrand Russell ve İsmet İnönü. Picasso’nun 90. yaş günü için hazırlanan kitabın fotoğraflarını da o çekti. Ama bu ünlülere yaklaşımı hep aynıydı: Önce onlarla dost olur, ancak ondan sonra makinesini çıkarırdı. Belki de bu yüzden kareleri bir poz gibi değil, bir sohbetin ortasında yakalanmış bir an gibi görünüyor.

1_wRBkGOHRuZDjFrpRZLQnqg-675x1024 İstanbul'un Gözü: Ara Güler — Salvador Dali ile beraber.

s-90c8b6d5cac178428c40d3391b0b0c8253451602-1024x512 İstanbul'un Gözü: Ara Güler — Pablo Picasso ile beraber.

f3751fea546af8e11f5ad4e07564d8f7-2 İstanbul'un Gözü: Ara Güler — Alfred Hitchcock ile beraber.

ara-guler-alfred-hitchcock-fotograf-688x1024 İstanbul'un Gözü: Ara Güler

Siyah beyaz bir şehir

Ara Güler’in İstanbul’u kartpostallardaki İstanbul değil. Onun kadrajında anıtlardan çok insanlar var: hamallar, balıkçılar, sokakta oynayan çocuklar, kahvede oturan yaşlılar, vapur bekleyen kalabalıklar. Camiler, tekneler ve sokaklar da oradadır ama hep birilerinin hayatının arka planı olarak.

Fotoğraflarının çoğu siyah beyaz ve bu, şehre hem hüzünlü hem de zamansız bir hava veriyor. Işıkla gölgenin, sisle dumanın arasında kalan bu kareler, bugün bakıldığında bir belgeden çok bir hatıra gibi görünüyor. Onu sanatçı yapan da belki tam olarak buydu: Sadece kaydetmek istedi, ama kaydettikleri zamanla bir şehrin hafızasına dönüştü.

Bugün Ara Güler’in izinde

Ara Güler 2018’de, 90 yaşındayken hayata veda etti. Ama İstanbul’da onun izini sürmek hâlâ mümkün. Beyoğlu’ndaki atölyesinin zemin katını Ara Kafe’ye dönüştürmüştü; kafe bugün de kalabalıktan kaçanların sığınağı. 90. doğum gününde Bomontiada’da açılan Ara Güler Müzesi ise arşivini korumaya ve fotoğraflarını yeni kuşaklarla buluşturmaya devam ediyor.

Ara Güler’in fotoğraflarına bakınca insan, bugün yürüdüğü sokakların bir zamanlar nasıl olduğunu görüyor. Ama daha önemlisi, şehre nasıl bakılması gerektiğini öğreniyor: Binalardan çok insanlara, büyük olaylardan çok sıradan anlara. Bize kendi şehrimizi yeniden görmeyi öğretmesi belki de bıraktığı en büyük mirastır.

Güncel sergileri takip etmek isterseniz Ara Güler Müzesi’nin web sitesinden ulaşabilirsiniz. https://aragulermuzesi.com/

Ziyaret etmek isterseniz eğer bağlantıdan müzenin adresine ulaşabilirsiniz. https://maps.app.goo.gl/gSEKE9HKe81uTLDW6