Şimdi yükleniyor

Yeniler:

Hayao Miyazaki: Dünyanın Hâlâ Büyülü Olduğuna İnanmak

Bir Miyazaki filmi izlerken insan, yalnızca başka bir dünyanın içine girmez; kendi dünyasına başka türlü bakmaya başlar. Bir ormanın sessizliği, gökyüzünde süzülen bir uçak, kapının eşiğinde bekleyen tuhaf bir yaratık ya da rüzgârın yön değiştirmesi… Onun sinemasında bunların hiçbiri yalnızca dekor değildir. Her biri, hayatın insanın denetimine sığmayan tarafını hatırlatır. Hayao Miyazaki’nin filmlerini yıllar sonra yeniden izlenir kılan da belki budur: Bize kaçmayı değil, dünyaya daha dikkatli bakmayı öğretir.

HayaoMiyazakiCCJuly09 Hayao Miyazaki: Dünyanın Hâlâ Büyülü Olduğuna İnanmak

https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Hayao_Miyazaki

Doğa, insanın arka planı değil

Miyazaki’nin sinemasında doğa, insan hikâyesinin arkasına yerleştirilmiş güzel bir manzara olmaktan çıkar. Ormanların, denizlerin, rüzgârın ve hayvanların kendilerine ait bir varlığı, hatta iradesi vardır. Komşum Totoro’da (1988) orman, çocukların korkularından uzaklaştığı bir sığınak olduğu kadar, yetişkinlerin unuttuğu bir dikkat biçiminin de alanıdır. Prenses Mononoke’de (1997) ise doğa, insanın karşısında aşılması gereken bir engel ya da sınırsızca tüketilebilecek bir kaynak değildir. İnsanla aynı dünyayı paylaşan, kendi varoluşunu sürdüren bir güçtür. Merve Kurt’un Miyazaki sinemasını doğanın özneleşmesi üzerinden ele alan incelemesi de bu yaklaşımın altını çizer (Kurt, 2025). Bu nedenle Miyazaki’yi yalnızca “doğa dostu” bir yönetmen olarak tanımlamak eksik kalır. Filmlerinde doğa her zaman huzurlu, insan da her zaman suçlu değildir. Prenses Mononoke’de çatışmanın iki tarafı da kendi varlığını korumaya çalışır. Demir üretimiyle geçinen insanlar da ormanın ruhları da kendi dünyalarının devamını ister. Yönetmen, kolay bir iyi-kötü ayrımı kurmak yerine birbirine zarar veren ihtiyaçların ve korkuların iç içeliğini gösterir. İzleyiciye hazır bir hüküm vermektense, birlikte yaşamanın ne kadar zor ve gerekli olduğunu düşündürür.

NeighbourTotoroPrincessMonoHEADER Hayao Miyazaki: Dünyanın Hâlâ Büyülü Olduğuna İnanmak

https://www.cinemanova.com.au/films/my-neighbour-totoro-princess-mononoke

Çocuk olmak, dünyayı henüz tüketmemiş olmaktır

Miyazaki’nin çocuk karakterleri, yetişkinlerin dünyasına yalnızca masumiyet taşımak için yerleştirilmez. Onlar, henüz her şeyi açıklamaya ve sınıflandırmaya alışmamış bakışlarıyla dünyanın tuhaflığına açık kalırlar. Ruhların Kaçışı’nda (2001) Chihiro’nun karşılaştığı ruhlar, kurallar ve dönüşümler, büyümenin yalnızca cesaret kazanmak olmadığını gösterir; insanın korktuğu şeylerle ilişki kurmayı, sorumluluk almayı ve kendi adını unutmamayı öğrenmesidir. Çocuk ve Balıkçıl’da (2023) Mahito’nun yolculuğu ise kayıp ve yasın içinden geçer. Fantastik dünya, acıyı ortadan kaldıran bir kaçış alanı değil, onunla yüzleşmenin dolambaçlı bir yoludur. Altyazı’da yayımlanan değerlendirme, filmi Miyazaki’nin kendi sinemasal mirasıyla hesaplaşması ve yeni başlangıç ihtimali üzerinden okur (Altyazı, 2023).

Bu filmlerde çocukluk, dünyanın henüz bozulmamış olduğu bir altın çağ değildir. Çocuklar da korkar, yanılır, bencillik eder ve kaybeder. Fakat onların bakışı, yetişkinlerin alışkanlıkla görünmez kıldığı ayrıntıları yeniden görünür kılar. Miyazaki’nin büyüsü belki de burada yatar: Çocukluğu idealize etmeden, merak duygusunu bir düşünme ve yaşama biçimi olarak korumakta.

158955 Hayao Miyazaki: Dünyanın Hâlâ Büyülü Olduğuna İnanmak

http://arsiv.ntv.com.tr/news/274805.asp

Uçmak: Özgürlük ile yıkım arasındaki ince çizgi

Miyazaki sinemasının en tanınan imgelerinden biri uçmaktır. Gökteki Kale’de (1986), Kiki’nin Teslimat Servisi’nde (1989), Porco Rosso’da (1992) ve Rüzgâr Yükseliyor’da (2013) uçuş, yalnızca hareket özgürlüğünün değil, insanın dünyaya başka bir açıdan bakma arzusunun da karşılığıdır. Ancak bu arzu hiçbir zaman bütünüyle masum değildir. Rüzgâr Yükseliyor’da uçak tasarlama tutkusu, savaşın yıkıcı gerçekliğiyle yan yana gelir. Güzelliği yaratma isteği, o güzelliğin hangi amaçla kullanılacağı sorusundan kaçamaz. Miyazaki’nin uçuşa duyduğu hayranlık ile savaş karşıtlığını aynı anlatıda buluşturması, filmlerine basit bir teknoloji övgüsünden çok daha karmaşık bir vicdan alanı kazandırır. Türkçe akademik çalışmalarda da uçma motifinin özgürlük, yaratıcılık ve savaş eleştirisiyle birlikte ele alındığı görülür (Karatay, 2015; Kamacıoğlu, 2017).

ruzgar-yukseliyor-2-1024x554 Hayao Miyazaki: Dünyanın Hâlâ Büyülü Olduğuna İnanmak

https://www.vizyondakifilmler.com.tr/film/1627/ruzgar-yukseliyor/#google_vignette

Tekrar değil, dönüş

Miyazaki’nin filmlerinde tekrar eden motifler vardır: uçuş, orman, eşikler, dönüşüm, güçlü genç kız karakterler, yaşlılık, emek ve kayıp. Fakat bu tekrar, aynı hikâyeyi yeniden anlatmak değildir. Her film, bu motifleri başka bir etik ve duygusal sorunun içine yerleştirir. Kimi zaman bir çocuğun büyümesine, kimi zaman bir toplumun doğayla kurduğu yıkıcı ilişkiye, kimi zaman da sanatçının kendi tutkusu karşısındaki sorumluluğuna bakar. Bu süreklilik, Miyazaki’yi kişisel bir sinema dili kuran auteur yönetmen olarak değerlendirmeyi mümkün kılar (Karatay, 2015).

Onun dünyasında iyilik, kusursuz olmak değildir; kötülük de tek bir yüz taşımaz. Kahramanlar tereddüt eder, yanılır, yorulur. Çözüm çoğu zaman büyük bir zaferden değil, dikkat etmekten, emek vermekten, başkasının varlığını kabul etmekten doğar. Bu yüzden Miyazaki’nin filmleri çocuklara olduğu kadar yetişkinlere de seslenir: Dünyayı kurtarmak için önce onu gerçekten görmeye, onunla ilişki kurmaya ve kendi gücümüzün sınırlarını kabul etmeye çağırır. Miyazaki’yi sevmek, yalnızca onun yarattığı yaratıkları, uçan makineleri ya da büyülü manzaraları sevmek değildir. Onun sinemasında insanın merkezde olmadığı bir dünyaya yer açılır. Rüzgâr kendi yönünde eser, orman kendi hafızasını taşır, gökyüzü hem özgürlük hem tehlike barındırır. Belki de bu nedenle filmleri bittiğinde içimizde bir şey eksilmez; tersine, gündelik hayatın içinde yeniden fark edebileceğimiz küçük mucizeler çoğalır. Miyazaki bize dünyanın büyülü olduğunu kanıtlamaz. Ona hâlâ büyülüymüş gibi bakabilmenin sorumluluğunu hatırlatır.

Kaynakça

Karatay, A. (2015). Miyazaki sineması ve auteur kuramı. *idil*, 4(18), 111–122. https://doi.org/10.7816/idil-04-18-06

Kamacıoğlu, B. (2017). Çizgi filmlerin kültür aktarımındaki rolü ve Hayao Miyazaki çizgi filmleri. *Sanat ve Tasarım Dergisi*, 7(2), 1–18. https://doi.org/10.20488/www-std-anadolu-edu-tr.393478

Kurt, M. (2025, 15 Nisan). Miyazaki sinemasında özne olarak doğa. *Bianet*. https://bianet.org/yazi/miyazaki-sinemasinda-ozne-olarak-doga-306426

Altyazı. (2023). Çocuk ve Balıkçıl: İnsan nasıl yaşar, yaşamalı? https://altyazi.net/yazilar/elestiriler/cocuk-ve-balikcil/

Share this content:

Batman'da doğdu. Ortaöğretim ve lise eğitimini Batman'da tamamladı. Üniversite eğitimine İnönü Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Resim Bölümü'nde başladı. İki yılın ardından buradaki eğitimini sonlandırarak Marmara Üniversitesi Resim-İş Öğretmenliği Programı'nı kazandı. Lisans eğitimini Heykel Ana Sanat Dalı'nda tamamlayarak 2018 yılında mezun oldu. 2020 yılında Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde Görsel Sanatlar Öğretmeni olarak göreve başladı. 2020–2024 yılları arasında Şırnak'ın Silopi ilçesinde görev yaptı. 2024 yılında İstanbul'a tayin oldu. Mesleki çalışmalarını Avni Akyol Güzel Sanatlar Lisesi'nde Görsel Sanatlar Öğretmeni olarak sürdürmektedir. Marmara Üniversitesi Resim-İş Eğitimi Anabilim Dalı'nda yüksek lisans eğitimine devam etmektedir.

Yorum gönder