Şimdi yükleniyor

Yeniler:

Anselm Kiefer: Tarihin Yükü, Malzemenin Hafızası

Bir resmin yüzeyinde kül, saman, toprak ya da kurşun bulunduğunda, bunlar yalnızca alışılmadık malzemeler olarak mı görülmelidir? Anselm Kiefer’in sanatında bu sorunun yanıtı, malzemenin fiziksel varlığından çok daha geniştir. Kiefer, resim ve heykellerinde tarihsel belleği, yıkımı, mitleri ve insanlığın ortak anlatılarını bir araya getirir. Onun yapıtlarında yüzey, yalnızca görüntünün oluştuğu yer değil; geçmişin izlerinin biriktiği, aşındığı ve yeniden görünür hâle geldiği bir alandır.

c0ba2c8fa01025704acfe3945d97a9daa96137b363ce89de2aef5bfa8f5868f5 Anselm Kiefer: Tarihin Yükü, Malzemenin Hafızası

https://www.rmoutlook.com/lifestyle/a-new-exhibition-highlights-how-german-artist-anselm-kiefer-was-inspired-by-vincent-van-gogh-10324807

Geçmişle yüzleşmek: Tarih, mit ve bellek

Anselm Kiefer, 1945 yılında Almanya’da, İkinci Dünya Savaşı’nın sona erdiği dönemde doğdu. Çocukluğu savaş sonrası Almanya’nın fiziksel yıkımı ve toplumsal sessizliği içinde geçti. Bu tarihsel koşullar, sanatçının üretiminde yalnızca biyografik bir arka plan olarak kalmadı; çalışmalarının temel meselelerinden birine dönüştü. Kiefer, özellikle Nazi dönemi ve Holokost’la ilişkili imgeleri ele alırken geçmişi temsil etmekten çok, o geçmişin sonraki kuşakların belleğinde nasıl taşındığını sorguladı (Doğan, 2023; Güven, 2017).

1969 tarihli “İşgaller” (Besetzungen) fotoğraf dizisinde sanatçının farklı Avrupa ülkelerinde Nazi selamı verdiği pozlar, ilk bakışta provokatif bir jest olarak okunabilir. Ancak bu çalışma, Almanya’da savaş sonrasında bastırılan ya da konuşulmaktan kaçınılan Nazi mirasını görünür kılma girişimi olarak da değerlendirilir. Kiefer’in kullandığı bu rahatsız edici imge, bir ideolojiyi yüceltmekten ziyade, onun toplumsal bellekteki izleriyle yüzleşme sorusunu ortaya atar. Bu nedenle sanatçının tarihsel göndermeleri, doğrudan bir tarih anlatısından çok, izleyiciyi kendi konumunu ve kolektif hafızayı düşünmeye çağırır (Özen, 2021).

Kiefer’in dünyasında tarih, mitoloji ve din birbirinden kesin sınırlarla ayrılmaz. Alman mitleri, Nibelungen anlatıları, Kabala, simya ve Yahudi-Hıristiyan geleneği, eserlerinde farklı anlam katmanları oluşturur. Bu kaynaklar geçmişi tek bir açıklamaya indirgemek için değil, tarih boyunca üretilmiş sembollerin nasıl dönüştüğünü ve kimi zaman nasıl ideolojik amaçlarla kullanıldığını araştırmak için devreye girer. Kiefer’in resimlerindeki yazılar, isimler ve şiirsel göndermeler de bu nedenle önemlidir: Görüntü, kelimeyle birlikte düşünülür; resim yalnızca görülen değil, okunan ve hatırlanan bir yapıya dönüşür (Arıman, 2022).

Anselm-Kiefer-1-1024x688 Anselm Kiefer: Tarihin Yükü, Malzemenin Hafızası

https://www.banucarmikli.com/anselm-kiefer-white-cube-london/

Kiefer’in en bilinen yapıtlarından “Margarethe” (1981), Paul Celan’ın “Ölüm Fügü” şiiriyle ve şiirdeki Margarete imgesiyle ilişkilidir. Eserde saman, yalnızca sarı renkli bir doku oluşturmaz; Alman kültürünün romantik imgelerine ve şiirdeki tarihsel karşıtlıklara gönderme yapan bir malzemeye dönüşür. Celan’ın şiirinde Margarete ile Shulamith imgeleri, Alman kültürü ve Yahudi soykırımının hafızası arasında sarsıcı bir karşıtlık kurar. Kiefer bu ilişkiyi resmin yüzeyinde maddi bir gerilime dönüştürür. Aynı şiirsel bağlamı farklı bir malzeme ve renk üzerinden ele alan “Sulamith” (1983) ise karanlık, anıtsal mekânıyla anma ve yas duygusunu öne çıkarır. Bu iki eser, Kiefer’in tarihsel belleği yalnızca simgelerle değil, resmin rengi, dokusu ve ölçeğiyle kurduğunu gösterir.

Malzeme bir anlatı biçimine dönüşür

Kiefer’in resimlerini ayırt eden özelliklerden biri, geleneksel resim malzemelerinin sınırlarını genişletmesidir. Saman, kül, toprak, kum, kurşun, cam, bitki, tel ve çeşitli nesneler, eserlerin yüzeyine eklenerek resmin fiziksel yapısına katılır. Bu malzemeler dekoratif bir çeşitlilik yaratmak için kullanılmaz. Her biri, eserin tarihsel ve düşünsel içeriğiyle ilişki kurar. Kül yanmış olanı, toprak gömülmüş ve dönüşmüş olanı, saman hem yaşamı hem de kırılganlığı, kurşun ise ağırlığı, zehirliliği ve dönüşüm ihtimalini çağrıştırabilir. Bu anlamlar sabit bir sembol sözlüğü gibi işlemez; eserin bağlamı içinde yeniden kurulur (Doğan, 2023).

Özellikle kurşun, Kiefer’in üretiminde belirleyici bir yere sahiptir. Ağır, mat ve kolay biçimlendirilebilir bu metal, kimi zaman kitapların, kanatların ya da mimari parçaların malzemesi olur. Kitap biçimleri bilgi ve kültürel belleği çağrıştırırken kurşunun ağırlığı, bilginin korunması kadar taşınmasının da güçlüğünü düşündürür. Sanatçının büyük ölçekli çalışmalarında malzemenin ağırlığı yalnızca görsel olarak algılanmaz; izleyici eserin karşısında bedensel bir ağırlık ve yoğunluk hissiyle karşılaşır. Böylece resim, duvara asılı bir yüzey olmaktan çıkarak heykelsi bir varlığa yaklaşır (Doğan, 2023; Arıman, 2022).

FC.598_01_H02-Artsy-JPEG_4000-pixels-long-scaled-1-1024x804 Anselm Kiefer: Tarihin Yükü, Malzemenin Hafızası

https://www.filomythos.com/anselm-kiefer-sulamith-1981-analiz/

Bu yaklaşım, Kiefer’in resim ile heykel arasındaki sınırları bulanıklaştırmasının da nedenlerinden biridir. Yüzeyler kabarır, çatlar, katmanlanır; kimi zaman gerçek nesneler resmin içine yerleşir. İzleyici yalnızca bir görüntüye bakmaz, malzemenin zaman içinde geçirdiği dönüşümü de sezer. Kiefer’in atölyeleri ve geniş üretim alanları da bu pratiğin parçasıdır. Sanatçı, eserlerini çoğu zaman mimari ölçekte düşünür; resim, heykel, kitap ve yerleştirme arasında dolaşan bir üretim dili geliştirir.

Kiefer’in sanatını yalnızca Yeni Dışavurumculuk başlığı altında açıklamak bu nedenle yeterli değildir. 1970’lerden itibaren Avrupa’da belirginleşen Yeni Dışavurumculukla paylaştığı büyük ölçek, yoğun boya ve malzeme kullanımı, onun üretiminin yalnızca biçimsel yönünü açıklar. Kiefer’in asıl meselesi, bu biçimsel olanakları tarihsel sorumluluk, kültürel bellek ve insanlığın yıkıcı deneyimleriyle ilişkilendirmesidir (Arıman, 2022; Uz, 2020).

Anselm Kiefer’in yapıtlarında yıkıntı, yalnızca sona ermiş bir dünyanın kalıntısı değildir. Aynı zamanda yeni bir düşüncenin başlayabileceği maddi zemindir. Sanatçı geçmişi onarmaya ya da onu geride bırakmaya çalışmaz; onun izlerini görünür kılar, dönüştürür ve izleyicinin önüne yeniden yerleştirir. Bu yüzden Kiefer’in resimleri, tarihin kapanmış bir dosya olmadığını hatırlatır. Malzeme, biçim ve bellek bir araya geldiğinde sanat eseri, geçmişin yükünü taşıyan ama geleceğe dair yeni sorular da üreten bir alana dönüşür.

anselm-kiefer-am-anfang-1024x821 Anselm Kiefer: Tarihin Yükü, Malzemenin Hafızası

https://serlachius.fi/en/exhibition/anselm-kiefer/

Kaynakça

Arıman, Y. (2022). Anselm Kiefer – Resim, söz, malzeme ve sanat. Sanat Tarihi Dergisi, 31(2). https://dergipark.org.tr/tr/pub/std/article/919696

Doğan, S. (2023). Anselm Kiefer’in resimlerinde materyal kullanımı; saman ve kurşun. Journal of Arts, 6(2), 157–168. https://doi.org/10.31566/arts.2064

Güven, S. (2017). Kiefer’in eserlerinde yüzeysel deneyselliğin sosyolojik bağlamı. Uluslararası Disiplinlerarası ve Kültürlerarası Sanat, 2(2). https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijiia/article/373744

Özen, U. (2021). Kalıntılardan yeni yaratımlara: Anselm Kiefer’in sanatsal tutumu. 4. Uluslararası Felsefe, Eğitim, Sanat ve Bilim Tarihi Sempozyumu Bildiri Özetleri.

Uz, A. (2020). Yeni dışavurumcu sanata ressam ve heykeltıraş Anselm Kiefer’in eserleriyle bakmak. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(12). https://dergipark.org.tr/tr/pub/asead/article/830111

Share this content:

Batman'da doğdu. Ortaöğretim ve lise eğitimini Batman'da tamamladı. Üniversite eğitimine İnönü Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Resim Bölümü'nde başladı. İki yılın ardından buradaki eğitimini sonlandırarak Marmara Üniversitesi Resim-İş Öğretmenliği Programı'nı kazandı. Lisans eğitimini Heykel Ana Sanat Dalı'nda tamamlayarak 2018 yılında mezun oldu. 2020 yılında Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde Görsel Sanatlar Öğretmeni olarak göreve başladı. 2020–2024 yılları arasında Şırnak'ın Silopi ilçesinde görev yaptı. 2024 yılında İstanbul'a tayin oldu. Mesleki çalışmalarını Avni Akyol Güzel Sanatlar Lisesi'nde Görsel Sanatlar Öğretmeni olarak sürdürmektedir. Marmara Üniversitesi Resim-İş Eğitimi Anabilim Dalı'nda yüksek lisans eğitimine devam etmektedir.

Yorum gönder